ميللی شورا سايتيندان:

منیم آدیم عاشیق حسین جوان دی

رضا همراز

میللی وارلیغیمیزین قوروقچولاری آدلانان ، توی- دویونلریمیزین بزه‏یی و گؤرکمی اولان عاشیقلارین صنعت کوکوبیر ایل یوخ ، ایکی ایل یوخ، اوچ ایل یوخ، بلکه ان آزی بئش- آلتی مین ایله گئدیب چاتیر.بونلار تاریخ بویو خالقیمیزلا چیین به چیین خوش گونلرده شن لیک قورونتولاریندا و کدر گؤنلرینده ایسه یاس تؤره‎نلرینده اشتراک ائدیب اؤزلرین خالقیمیزدان قیراغا چکمه‎میش و اولدوقجا محبوبیت قازانمیشلار.الده اولان یازیلی قایناقلار اساس، بو گون دده‎قورقود بلکه عاشیق یا اوزانلارین اولو باباسی آدلانیر.دده قورقوددان سونرا ائله تاریخ بویو آدلی –سانلی و ایتگین سازلی – سؤزلو شاعیرلریمیز اولوب کی اونلارین داها تانینمیشلاری,عاشیق قوربانی، عاشیق غریب ، توفارقانلی ،عاشیق عابباس، دده شمشیر ، عاشیق علی عسگر ،آزافلی میکائیل ،جاوان حسین و ... گؤسترمک اولارکی ،هره سی بیر جور شیفاهی ادبیاتمیزین اساس قولو اولان عاشیق ادبیاتی‎نین چیچک‎له‎نمه‎سینده و ایره لی گئتمه سینده اؤنملی روللاری اولموشدور. بو آرا گومان کی قارداغین پایی هامیدان چوخ اولموشدور.

چاغداش عاشیق پوئزیامیزدا حاقلی اولاراق خالق آرتئستی لقبی ایله آدلانان و عاشیق شعریمیزده بیرچوخ میللی یؤنلره اونم و دقت یئتیرن عاشیق حسین جاوان حله بو گؤنه کیمی افتخار لا 14مین ایل لیک تاریخی بیزه آیدین اولان ایران آذربایجانیندا قاراداغ بؤلگه سینین «اوتو» کندینده 1919(1295 شمسی)نجی ایلده زهرا آدلی مهربان آنانین قوجاغینا بویا-باشا چاتیر .گنج حسین ائرکن چاغلاریندا حایات یوللاریندا آتاسین ایتیریر! عاشیغین دوغولدوغو همین اوتو کندی قاراداغین ان اسکی کندلریندن دی . اوتو سوزونه حله گیلگمیش ناغیلیندا کی مدنیتین ایلکین ناغیل لاریندان دیر راستلاشیریق . اوندان علاوه خالق ایچره ده بیر سیرا شعرلرین گوروروگ کی دیلده –دیشده گزیر . اورنگ اولاراق بو بیر بایاتی یه باخین

عزیزیم اوچ قارداشیم اوچ باجیم اوچ قارداشیم

اوتو دن گوزون چکمز قراوول اوچ قارداشیم .

او ،آتاسین گؤرمه دیی ایچون آناسینا داها آرتیق محبت بسله میش و دئدییمیز کیمی اونون شیرین دیلی و سینه سینده اولان قالاق –قالاق شیرین شعرلری ،حکمتلی سؤزلری .اؤیودلری و نه بیلیم نه لری ایله تانیش اولور وچوخ چکمه‎دن یعنی 16 یاشار عاشیق‎لیق صنعتینه رغبت گوستریر. میکائیل اوغلو و بنیت نووه سی عاشیق حسین جاوان آنادان اولوب اولان گوندن چتین لیک له ال بایاخا اولور. حله حسین آنادان اولارکن دئدیمیز کیمی آتاسی دا وفات ائدیر. آنجاق عائیله چتین‎لیی بو دونه آناسی نین چینینه دوشور.جنوبی آذربایجاندا باش وئرن تیف خسته‎لیگی زهرا خانیمین ایکی قیزینی الیندن آلیر.بالاجا حسینی ایتیره جه ییندن قورخان آناگویا همین ایل آغدامین شرف خانلی کندینده یاشایان خالاسی اری موسی یا پناه گتیریر.او ایکی ایل اورادا قالیر .لاکین احتیاج منگنه‎سی گئدیکجه داریسقال لاشیب اونو داها آرتیق سیخیر.قوهوملارینین گوستریش‎لری ایله زهرا خانیم 1918 ینجی ایلده ده‎لی ممدلی کندینه کوچمه‎یه مجبور قالیر. کندین آغ ساققالی مشدی آدی گؤزل عائله یه حیه‎طینده ،سیغیناجاق وئریر.مشهدی آدی گؤزل بالاجا حسینین بویویوب عرصه‎یه چاتماسی ایچون الیندن گله‎نی اسیرگه‎مه‎ییر. او گنج ایکن کندین چوبانی اولور.حسین بو زامان کندین خیر و یاداها دوغروسو توی- دویونونه گلن قوناقلاری و عاشیق‎لاری ماراقلا دینله ییو وگئتدیکجه اوندا عاشیق لیغا هوسی قات-قات آرتیر.عاشیق‎لیغا اولان هوسینی گؤرن مشهدی آدی گؤزل واخت دان فایدالانیب کندین توی- دویونونه گلن عاشیق لاردان خواهیش ائدیر کی، اونون نووه سی «مشهدی حسینه نوه،حسین ایسه گویا مشهدی یه بابا دئییرمیش»ایچون گویچه گولو هواسی چالسین لار، حسین ده ممد لی یه تئز تئز گلن عاشیق پاشا ، قاراچی اوغلو ابراهیم ، شاعیر محمد و باشقالارینی یانسیلانمایا باشلاییر.او ،قویون –قوزونو کویشندن گتیردکدن سونرا یار- یولداشینی باشینا ییغیب و دگه نگینی سازکیمی باغرینا باسیب اوخویور.گنج حسین دئمک علی عسگر اوجاغینا داها بورجلو اولموشدور. نییه کی اونون ایلکین و بیرسیرا سونرا کی اوستادلاری ائله علی عسگر عائیله سینه منسوب اولموشلار. خالقیندان و ائلیندن اوزونو قیراقدا بیلمه ین عاشیق دونه ،دونه خالقین آلقیش لامیشدیر.

ائلیم دن اویامدان من الهام آلدیم

یوردومون قدرتین داستانا سالدیم

صنعتیم له شهرت تاپیپ اوجالدیم

خالقیم دا کی اعتبارا اوجالدیم

گویا عاشیق حسین گونش ایلی 1319 ینجی ایلدن اساس اعتباری ایله یارادیجیلیغا باشلامیش و ایلک شعرلرین «فرمان» و سونرالار ، «جاوان » امضاء سی ایله یازمیشدیر.

جاوان حسین واختی ایله میلادی 1945 ینجی ایل لر عرفه سینده تبریزده میللی حوکومتین تشبثی ایله یارادیلان شاعیرلر مجلیسی‎نین فعال و گؤرکملی اشتراکچی لاریندان ایدی.او بو مجلس ده اؤزوندن قاباقجیل و اوستاد شاعیرلرین شعرو یارادیجیلق لاریندان قیدالانمیش و بیلدیک لرین گنج لرین و نئجه دئییرلر تای- توش‎لرینین اختیاریندا قویور.آپاردیغیمیز تحقیق لر اساسیندا او میللی حوکومتین یگانه و آدلی- سانلی خالق عاشیغی ایدی کی شعرلری ماراقلا دوورونون مطبوعاتیندا شکیل‎لری ایله برابر قئید اولونوب و اوخوجو کوتله سینین رغبتین کسب ائدیردی.عاشیق حله دیر ی و گنج ایکن بویوک سینما و تیاتر آرتیستی رحمتلی صمد صباحی و بویوک شاعیره‎میز مدینه خانیم گولگون ده باشقالاری کیمی دقت لرین جلب ائدیب . او داهی‎لر- عاشیغین یارادیجیلغی و پؤئزیاسینا دایر بلکه ده ایلکین و مفصل مقاله‏لرین مولف‎لری اولموشلار.دئدیک لره گؤره خالق آرتئستی عاشیق پؤئزیا سیندا ایلک دفعه اولاراق «جیغالی- گرایلی» شعر نووعونون یارادیجیسی اولموشدور.بو گؤنلر عاشیق اوچون نفس چکمه لی گؤنلر ایدی. 1945 ینجی ایلده تبریزده دولت فیلارمونیاسینین آچیلماسی ایران اجتماعی ،تاریخینده مثل سیز نائلیت ایدی.عاشیق ایلک دفعه اولاراق بو فیلارونیستده 16 نفر عاشیق دان عیبارت کور آنسامبلی یاراتدی. او ، بو آنسامبولو ایله یاناشی فیلارمونیادا 10 نفر دن عیبارت سازچی قیزلار آنسامبلسین نودا تشکیل ائده بیلمیشدیر.او بو بویوک ایش لرله یاناشی دموکرات فرقه سینین بلکه ده گورسسی کیمی تانینیب بیر چوخ قورولتایلاردا علمی ادبی و سیاسی ییغینجاقدلاردا اشتراک ائدیب ،اوتورانلاری اؤزوندن و ان اسکی بیر تمدونه باغلی اولان ائلیدن راضی سالماغا چالشمیشدیر.و نئجه دئییرلر موفق ده اولور. جاوان حسین ایکی آذربایجاندا یعنی همی شمالدا و همی قوزی ده باش وئرن حادثه لرده اوزون قیراغا چکمه دن خالقی ایله چیین به چیین ده گئدیر و خالقی گولنده گولور خالقی آغلایاندا ایسه آغلاییر. بئله بیر سایغی لارا گوره عاشیق حله گنج چاغلاریندا او گونون بویوک اودولو اولان 21آذر میدالی ایله تلطیف اولونوب و خالق آرتئستی آدی ایله شرف لنمیشدی .عاشیغین سازین هئچ زامان توز باسماییر. آنجاق بعضی واخت لار ائله غم – کدر هاوالاریندا کوکله نیر. بوزامان عاشیق اونا خیطاب دئییر.

بلکه آیری لیبسان اوز سیرداشیندان دوغماوطنیندن قان قارداشیندان

اودورمو داغیلیب هوشون باشیندان دانیش تئللی سازیم دانیش سن دانیش ...

عاشیق حسین جوانین ادبی ارثی:

عاشیغین علمی- ادبی میراثیندان دانیشماق نه قدر راحات دیرسا بیر او قدر ده چتین دیر.باخین کی بو عاشیق نه اینجه طبعه مالیک ایدی.

گوزلرین حکم ائیله ییر قتلیمه فرمان قارا گؤز

گؤزلرینه جان صاداغا دئمیشه م قوربان قارا گؤز

خسته یم جان وئریره م سن یئتیر درمان قارا گؤز

جان گئدیب جسد قالیب بیل گیلن اینان قارا گؤز

یا باشقا بیر یئرده دئییر:

نرگیز

آلا گؤز اوستونده قارا قاشلارین چاتیلیب یای کیمی آراسی نرگیز

گؤزل اینان طبیعت دن قاتیلیب وسمه‎سی سورمه سی قاراسی نرگیز

اوزونه باخانین خیالی چاشیر محبتین کمندینه دولاشیر

خومار گؤزون هانسی گوزه ساتاشیر تاپیلمیر دردینین چاراسی نرگیز

عشق اهلی سن جاوان حسین قیناما هئچ کیم دوزمز بو غوصه یه بو غمه

محبتین اوخون ووردون سینه مه چوخدور عاشقی نین یاراسی نرگیز.

تاسف‎لر اولسون کی ، سازلی- سؤزلو شاعیرین ادبی میراثی بیر نئچه دونه اجنبی لر طرفیندن یغمایه اوغرامیشدیر.حتی بیردونه آذربایجاندا میللی حوکومت دئوریلدیکدن سونرا ارتجاع قوه لری اونون ائوینه هجوم چکیب بیر نئچه دفعه آتش آچدیقدان سونرا ائوه داخیل اولوب آختاریش آپاریرلار،آنجاق ائودن تاپیلان قزئت ،ژورنال و بوتون ال یازمالاری توپلاییب نامردجه سینه اودویریب یاندیریرلار.بو مناسبته گوره شاعیر علی توده تبریز عاشقی عنوانی ایله نه گؤزل سؤیله میش دیر:

سنین هر بایاتین قوشمان گرایلین ستارلارین دیلینده دوداغیندا دیر

اؤزون او گؤزلردن اوزاق اولسان دا شکیلین کونوللر اوطاغیندا دیر

دئیرلر ائولری آختاردی دوشمن مین قالین کیتابا اود ویردی دوشمن

فقط او بیلمه دی سنین هر نغمه ن دویان اورکلرین واراغیندادیر

حله لیک تبریزده ایتسه ده سسین یانیقلی- یانیقلی اوتسه ده سسین

دیاردان – دیارا گئتسه ده سسین یئنه آذربایجان توپراغیندادیر.

اونا نفرت گوستره ن لر حتی هیرص‎له‎رین ساخلایا بیلمه دن اونون امکداشی زیاد اوغلو عاشیق حسینی ده بونون یئرنه توتوب چوخلو ایشکنجه لردن سونرا شهادته نایل ائدیرلر.بئلنجی بیر ایرنج صحنه نی ائشیدن عاشیق حسین جوان صنعت یولداشینی اولدورن جلادا گورون نه خطاب یازیر:

آزادلیق مشعلی سونرمی جلاد؟ حقی سئون حقدن دونرمی جلاد؟

قورتولوش بایراغی ائنرمی جلاد ؟ اوندان الهام آلیر هر قوجا ،جوان

اونون ستارخان داستانی ، میللی سردارا یازیلان حتی سایسی بارماقلار قدری ده اولمایان داستا نلارین گورکملی لریندن بیریسی دیر کی 1950 ینجی ایلده بیرسیراسی آزادلیق ماهنی لاری کیتابلاریندا چاپ اولموش و هامان یئردن بویوک و بیلگین ادیب و فولکلور شوناس پاشا افندی یئف بیر حیصه لرین اؤز کیتابیندا ماراقلا گتیرمیشدیر. عاشیق بوداستاندان علاوه 30 حدودوندا داستانلاری دا یارادمیشدیر.اورنک اولاراق قاراداغ سفری،کلبه جر خاطیرلری ، عاشیق حسین جوان و سروناز ،باکی قیزلاری و باشقالاری .او ستارخان دستانینی 1940 ینجی ایللر عرفه سینده یارادا بیلمیشدیر.عاشیق حسین جوان ایفاچی‎لیق و یارادجلیق ‎ده یرلندیرمک ایچون 50 ،55و 60 ایللیی چوخ طنطنه ایله ، باکیدا قورولموش دور.

بونلاردان علاوه اونون حاضیر جواب لیغی دا شاعیرلر ایچره ضرب المثل کیمی ایدی. او اؤزو مظفر فیروزلا بیر گؤروشونون خاطیره سین چوخ گؤزل جه قئید ائدیب کی اؤزلویونده ماراقلی اولموشدور.

«قوام السلطنه نین بیرنجی معاونی مظفر فیروز باشدا اولماقلا تهراندان گلمیش سرهنگ لر سلطانلار ملی حوکومتله دانیشیق آپارماق ایچون تبریزده ایدیلر. اونلارین گلیشی مناسبتیله تبریزده کی شیر و خورشید سالونوندا کنسرت تشکیل اولونموشدو. منده اوز عاشیق آنسامبولیملا همین کنسرته دعوت اولونموشدو م. س.ج.پیشه وری ایله مظفر فیروز یان یانا اوتورموشدو،من:

...بیر کیمسه دن قوخوموز یوخ

هامیمیز بیر جان کمی

الده سیلاح دایانمیشیق

ایگید ستارخان کیمی

چونکی بیزه تربیتی او مرد قهرمان وئریب

... ایندی بیزیم اولکه میزده

سونسوز قدرتمیز وار

هر کیم بیزه کج باخارسا

اونا نفرتمیز وار

شرق ائلینه ایشیق سالان

ملی دولتمیز وار

وطن بیزی بو دولتین یولوندا قوربان وئریب

جاوان حسین ،یاتماگیلن

گئجه گوندو یازگیلن

او قان ایچن جلادلارین

مزارینی قاز گیلن

چیینینده ساز،الده تفنگ

دوشمن باشینی از گیلن

وطنینی تعریف ائله

او شرفه تکان وئریب

شعریمی اوخودوم.کنسرت قوتاردیقدان سونرا س.ج.پیشه وری منی یانینا چاغیریب سوروشدو.

- عاشیق حسین سیز هارالی سیز؟بو سوال گوزله نیلمز اولسادا:

- قاراداغ ماحالینین اوتو کندیندنم- دئدیکده مظفر فیروز تعجبو نو گیزله ده بیلمه دی او:

- سیز جنوبی آذربایجانین اوتو uto کندیندن سیز؟

- بلی آقای مظفر فیروز.

سونرا او حیله گر جه سینه گولوشه‎رک الیمی سیخیب:«یاخشی اوخودوغوز ایچون منتدارم»دئدی.

ناظر معانی نین حیله –سینی آلت-اوست ائدن پیشه وری مظفر فیروزا دئدی کی ،سیز نه ایچون آذربایجانا اینانمیرسیز؟بو توپراقدا یوزلرله حسین کیمی اوغوللار یاشییر.افسوسلار اولسون کی،سیز اونلارین دیلینی لال قولاقلارین کار، گوزونو کور ائتمیسیز.

ایندی ایسه اوزونوزو اینامینیز اولمادیقی حالدا اونو عصیانچی ،شورویلرین تبلیغاتچیسی دئیه دامغالاییرسنیز.

عاشیغین شعرینده تبریز:

جاوان حسین آزادلیق بئشیگی اولان اوجا و قوجا تبریزی آذربایجانین باشقا شهرلریندن گومان کی چوخ سئویب و بو مدنیت اوجاغی اولان یئره،یئرلی یئرینده شعرلرده حصر ائدیر. او تاریخ بویلو تبریزه خطاب ائدره ک اوندا آخان حاق سیزجاسینا قانلاری و گوستریلن حاق سیزلیقلاری تنقید آتشینه توتور.کیم نه بیلیر کی بلکه ده او تبریز محیطینده بویوک- بویوک نائلیت لر کسب ائتدیینه گؤره تبریزی بیر بئله آلقیشلاییر.

ای انسان جلادی قودورموش یاغی ناحقدن باتیرما قانا تبریزی

انتقام گونلری گلر یئتیشر بس دیر گتیرمه سن جانا تبریزی

***

قورخوتماز ایگیدی نه اولوم نه دار اوندادیر عظمت متانت وقار

اوبیلیر دونیادا حق عدالت وار قویماریق اودلارا یانا تبریزی

***

اونون سینه سینده بیر چراغ یانیر بوبیر حقیقت دیر هامی اینانیر

دشمن لر تبریزی یاخشی تانییر اگه بیلمز هئچ زامانا تبریزی

***

اوقارابولودلار اسن طوفانلار بیرزامان تبریزین گؤجونو آنلار

آزادلیق اوغروندا توکولن قانلار دونده ره جک گولوستانا تبریزی

***

عزمی اراده سی بیر بویوک داغ دیر تاریخ یاشاداجاق همیشه ساغ دیر

اونون آلنی آچیق اوزوده آغ دیر آپار سالار هر دیوانا تبریزی

***

حسینم اود یانسا یارالانماز او قیلنج لا کسه لر یارالانماز او

خلقیدن ال چکمز آرالانمازاو بیلیر آذربایجان، آنا تبریزی.

***

حسین جاوان میللی حوکومت دئوریلدیکده بوتای دا قالا بیلمه ییب اوشاق لیق چاغلارین اوتای آذربایجاندا کئچیردیی یوردا دوندوکده کووره ک اوره یی سیخیلیب داریخیر و حزین حزین بئله ترنم ائدیر:

من جاوان حسینم سازیم دوشومده یاغی لار تاب ائتمز مرد دوگوشومده

تبریزده دوستلارلا ایلک گؤروشومده سازچالیب اوخوماق آرزولاریم دیر

نه یازیق کی ،بو آرزولار اونون گؤزونده قالیر.آنجاق ائله عومور بویو وطن ،وطن دئیب تبریزه بی