ايران يك واحد ملت-دولت نيست

محمدرضا گرديزي

mohammadrg2001@yahoo.com

http://tedepe.blogspot.com/

كشور ايران يك واحد دولت-ملت و مردم ايران يك واحد ملت-دولت نيست

اکثر كشورهاي جهان مركب از تک ملت، تک فرهنگ، تک زبان، تک مذهب، تک نژاد و ... نیستند و در آنها بيش از يك زبان و فرهنگ و مذهب و نژاد و ... و به تبع آن بيش از يك ملت وجود دارد. اين گونه كشور و دولتها بويژه اگر توده هاي داراي زبان و فرهنگ و مذهب و .... هاي متفاوت در آن، به طور تاريخي در مناطق جغرافيائي با مرزهاي مشخص و به طور متراكم ساكن بوده باشند، خود بخود در تعريف دولت-ملت و مردم ساكن در آن در تعريف ملت-دولت نمي گنجند. اين وضعيتي است كه در ايران نيز حاكم است. ایران بعنوان یک واحد کشوری نه تنها از ملتها و ملیتهاي گوناگون ساكن در مناطق ملي مشخص تشکیل یافته، بلكه به لحاظ تركيب ملي يكي از متنوعترين و رنگارنگترين كشورهاي منطقه و جهان و به معني دقيق كلمه كشور و جامعه اي چند ملتي –كثيرالمله است.

يكي از اندكسهائي كه در بررسي تنوع و ناهمگني ملي كشورها و قضاوت در باره درجه كثيرالملگي آنها بكار مي رود، اندكس گرين بئرگ (حداكثر يك ٠٠،١= بيشترين تنوع ملي، حداقل صفر ٠٠،٠= هموژن به لحاظ ملي) است. معمولا اگر در كشوري اين اندكس بيش از ٠،٦٠-٠،٧٥ بوده و همزمان هيچ گروه ملي (فرهنگي، زباني، ...) داراي اكثريتي بيش از ٧٥٪-٦٠٪ نباشد، مي توان آن كشور را بدون خطا كشوري ناهمگن به لحاظ ملي و كثيرالمله ناميد. به عنوان مثال در ايران اندكس تنوع ملي ٠،٧٦ مي باشد در حاليكه پرشمارترين ملت ساكن در اين كشور يعني ملت ترك صرفا ٤٥٪-٤٠٪ در صد از جمعيت كشور را تشكيل مي دهد، بنابراين ايران كشوري ناهمگن به لحاظ ملي و كثيرالمله است. از طرف ديگر در تركيه اندكس تنوع ملي ٠،٢٣ بوده و خلق ترك در اين كشور به تنهائي بيش از ٨٠٪ در صد جمعيت را تشكيل ميدهد، بنابراين تركيه كشوري به لحاظ ملي هموژن اما داراي اقليتهاي ملي پذێرفته مي شود.

اين اندكس در هندوستان ٠.٨٣ ؛ در پاكستان ٠.٨٠ ؛ در ايران ٠.٧٦ ؛ در افغانستان ٠.٧٠ ؛ در عراق ٠.٦٥ و در تركيه ٠.٢٣ ميباشد. اين به آن معني است كه ايران از زوايه كثيرالملگي در رده كشورهاي هندوستان و پاكستان كه در صدر كشورهاي ناهمگن ملي در جهان جاي دارند قرار دارد. همچنين طبق اين اندكس تنوع ملي ايران بيش از سه برابر كشور همسايه تركيه است. جالب توجه است كه در ميان پنج كشور مذكور در صدر جدول، به جز ايران همه آنها (هندوستان، پاكستان، افغانستان و عراق) واقعيت چند ملتي بودن كشور خود را رسما پذيرفته، هم اكنون داراي چندين زبان رسمي بوده و حتي به شكل فدرال (هندوستان، پاكستان و عراق) اداره ميشوند. ايران نه تنها در منطقه بلكه در سطح جهان نيز تنها كشور با اندكس تنوع ملي بسيار بالاست كه هنوز واقعيت تنوع ملي خود را نپذيرفته و تضييق و انكار حقوق ملل ساكن در آن، همچنان سياست رسمي دولتي آن شمرده مي شود.

انواع ملتها: ملتهاي داراي دولت, ملتهاي بدون دولت

رابطه ملتها و گروههاي ملي با نهاد دولت ممكن است چندين نوع باشد. در اين تعاريف مراد از ملت عمدتا نوعي گروه انساني با مرزهاي فرهنگي به روشني مشخص شده و غالبا زباني (زبان اول- سنتي- مادري- تاريخي) و مراد از دولت (در برخي از موارد مترادف كشور) واحد سياسي تمثيل كننده آن ملت و يا گروه فرهنگي- زباني است:

١- ملتهاي تاريخي Historic nations: ملتهايي كه موجوديتشان مسبوق به تشكيل دولتها و يا دولت -ملتهايشان است. اين گونه ملل قبل از تشكيل دولتشان نيز وجود داشته اند. در اينجا تشكيل دولت نتيجه و مولود وجود ملت است و نه بر عكس آن. نمونه كلاسيك ملتهاي تاريخي، ملت يهود تا تاسيس دولت اسرائيل است. اينگونه ملتها در دوره قبل از تشكيل دولتشان، ملت بدون دولت و در دوره پس از تشكيل دولتشان ملت دولتدار (ملت-دولت، ...) محسوب مي شوند.

٢- ملت-دولتها و يا دولت-ملتها (يك ملت-يك دولت) state-nations: ملتهائي كه موجوديتشان منوط و همزمان با تشكيل دولتهايشان است. در اينجا ايجاد ملت، نتيجه تشكيل دولت است. در اغلب اين دولتها، كه در دنيا تعدادشان بسيار نادر و انگشت شمار است، مرزهاي سياسي بين المللي و قلمرو يك دولت، دقيقا با مرزهاي جغرافيائي و جمعيتي يك ملت و يا گروه فرهنگي-زباني منطبق است. اين گونه دولتها فقط يك ملت مركب از مردمي به لحاظ فرهنگي و زباني و ... واحد و فوق العاده همگون را شامل مي شوند، مانند ژاپن در آسيا، ايسلاند در اروپا، لسوتو در آفريقا و ميكرو دولتهائي مانند شهر واتيكان و ليختن اشتاين. متضاد دولت-ملت و يا ملت –دولت، دولت و يا كشور چند ملتي است. كاربرد تعبير ملت-دولت و يا دولت-ملت در مورد كشورهائي كه داراي بيش از يك ملت و يا بيش از يك گروه زباني اند از جمله ايران - از آنجائيكه اينگونه دولتهاي چند ملتي دقيقا در نقطه مقابل دولت-ملت قرار دارند - مطلقا نادرست است. يك كشور كثيرالمله مانند ايران خودبخود و اتوماتيكمان در خارج از مقوله ملت-دولت و يا دولت-ملت جاي ميگيرد.

٣- ملتهاي بدون دولت (با سرزمين) Stateless Nations: ملتهايي كه دولتي از آن خود ندارند. اين گونه از ملتها بر سرزمين و نياخاك خود كنترل و حاكميت سياسي ندارند و بين دو و يا چند دولت همسايه تقسيم شده و يا در درون يك كشور، توسط قدرتهاي استعماري از حق حاكميت ملي خود محروم گرديده اند. ملتهاي بدون دولت، اكثريت مطلق ملل جهان را شامل مي شوند و تعداد آنها بالغ بر ١٦٠٠ ملت تخمين زده مي شود. بسياري از ملتهاي بدون دولت به نحوي در حركات آزاديبخش ملي درگيرند مانند آلبانياييهاي كوسووا؛ ولشها و اسكاتها در بريتانيا؛ و تاميلها در سريلانكا. در ايران همه ملل به جز فارسها ملل بدون دولت تحت انقياد ملي قوم فارس و حاكميت استعماري فارسستان شمرده مي شوند. مانند تركهاي آزربايجان جنوبي، قاشقاي يورد و افشار يورد؛ كردها، عربها، لرها، تركمنها، بلوچها، لارها، گيلكها، مازنيها و غيره.

٤- ملتهاي بدون دولت و بدون سرزمين: در دهه هاي اخير و با دگرگوني در عرصه حقوق بين الملل، ضرورت وجود سرزمين و يا وطن براي گنجانيده شدن يك ملت در مقوله ملت بدون دولت از ميان برداشته شده است. بنابراين اكنون در حقوق بين الملل امكان شناخته شدن ملتي به عنوان ملت بدون دولت، حتي بدون وجود وطني از آن آن ملت متصور است. نمونه كلاسيك اين قسم از ملتهاي بدون دولت و بدون سرزمين نياخاكي، رومانهاي اروپا (كوليها) مي باشند.

٥- دولت- ملتهاي قسمي Part nation-states: دولتهائي كه صرفا بخشي از يك ملت و نه همه آن را شامل مي شوند. مانند بسياري از دولتهاي عربي و يا آمريكاي لاتين و دولت جمهوري آزربايجان كه بر بخشي از سرزمين آزربايجان حاكم بوده قسمت كوچكي از ملت ترك آزربايجاني را نمايندگي مي كند.

٦- دولتهاي چندملتي (كثيرالملله) Multinational states: در اين دولتها بيش از يك ملت مستقل وجود دارد، مانند نمونه هاي كلاسيك ايران، هندوستان، ليبريا و نيجريه

٧- دولتهاي دومليتي Bi-National States: نوع خاصي از دولتهاي چندملتي. در اين دولتها اساسا دو ملت وجود دارد مانند چكسلواكي سابق مركب از دو ملت چك و اسلواك، بلژيك مركب از دو ملت والون و فلامان، قبرس (تا قبل از تشكيل جمهوري ترك قبرس شمالي) مركب از دو ملت ترك و روم (يوناني).

٨- دولتهاي بدون ملت nationless state: بعضي صاحبنظران دولتهايي را كه داراي ملت تاريخي نباشند دولت بدون ملت ناميده اند مثل نمونه كويت و ديگر شيخ نشينهاي خليج عربي.

٩- يك ملت- دو دولت: گونه اي از دولت- ملتهاي قسمي. در اين مقوله، يك ملت داراي دو دولت است. اينگونه موارد معمولا پس از تجزيه يك ملت-دولت بدلائل گوناگون ايجاد ميشود. ابداع اين مفهوم را از آن دولت جمهوري خلق چين مي دانند. اين دولت معتقد است كه مردم چين در خاك اصلي و جزيره تايوان يك ملت اما داراي دو دولتند. نمونه هاي ديگر يك ملت-دو دولت، دولتهاي روماني و مولداوي و كره جنوبي و شمالي اند كه هر كدام بخشي از ملت رومن و كره را در احاطه داشته نمايندگي مي كنند.

ملت-دولت، صرفا نوعي از ملت است، نه مساوي با آن

مفهوم "ملت" را نباید با "ملت – دولت" كه يكي از انواع آن است یکی فرض نمود. تعريف مفهوم دولت-ملت به شكل كاملا نادرست و حتي من درآوردي و يكي شمردن ملت با ملت-دولت يكي از عوامفريبيهائي است كه نخبگان قوميتگراي فارس و دولت ايران در رابطه با مساله ملي در ايران با موفقيت جا انداخته اند. اينان ادعا مي كنند: "بنا به تعاريف جديد علوم اجتماعي منظور از دولت-ملت اين است كه ملت فقط در صورت داشتن دولت معني پيدا مي كند و بوجود مي آيد؛ ملت با دولت تعريف ميشود؛ ملت يعني داراي دولت؛ همه اتباع يك دولت، جزء يك ملتند؛ هر دولت موجود در دنيا داراي فقط يك ملت است و ...." و با اين تعاريف نادرست نتيجه مي گيرند "از آنجائيكه كشور ايران داراي يك دولت است، نميتوان آن را كشوري كثير الملله ناميد و يا در ايران ملتي واحد بنام ايران وجود دارد".

اينگونه تعاريف قوميتگرايانه فارسي از دولت –ملت، تحريف آگاهانه اين پديده جامعه شناسانه است. ملت نه در علم جامعه شناسي و نه در علوم سياسي جديد صرفا با دولت و بر مبناي آن تعريف نميشود و مترادف و مساوي دولت-ملت نيز قلمداد نميگردد. ملت-دولت تنها يكي از فرمهاي قابل تصور ملتها و يا رابطه متصور بين ملت و دولت بوده فرمهاي ديگري از آن مانند "ملتهاي بدون دولت"، "دولتهاي دو مليتي"، "دولتهاي چند مليتي" و .... نيز وجود دارند. ملت- دولت يعني ملتي كه ايجادش منوط و همزمان با تشكيل دولتش بوده و يا دولتي كه تشكل آن همزمان با تشكل ملت ساكن در آن است. اينگونه ملتها بوجود آمدن خود را مديون بوجود آمدن دولت خويش هستند. اما فرم گرفتن ملتهائي پس از تشكيل دولتشان، به آن معني نيست كه همه ملتها لزوما بعد از تشكيل دولت بوجود مي آيند و هويت ملي صرفا مي بايد بر اساس دارا بودن دولت و يا در قالب دولت-ملت تعريف شود. برخلاف اين ادعا، فرض و يا تئوري قوميتگرايان فارس در بسياري از نقاط جهان گروههاي ملي داراي مشخصات مشترك گروهي بسيار نيرومندتر و ريشه دارتر ديگري مانند زبان، باورهاي تاريخي و نياخاك و ..... نيز هستند كه بسته به شرايط مشخص وجود شماري از اين مشخصات مبناي تعريف ملت قرار ميگيرد و بر اساس آن حقوق ملي ملتها و مليتها چه داراي دولت و چه بدون دولت، طلب شده و تامين ميگردد. از طرف ديگر بسياري از كشورهاي جهان در حاليكه كثيرالمله اند داراي يك دولت اند. به عبارت ديگر بسياري از ملل، داراي دولت از آن خود نيستند و دقيقا به همين دليل نيز در بسياري از اينگونه كشورها كه داراي يك دولت اما چند ملت اند، مبارزه در راه احقاق حقوق ملي (و نه قومي)، حق اداره امور خود و حق تعيين سرنوشت در فرمهاي فدراليسم و يا استقلال در جريان است.

ملل تقسيم شده و قالب تنگ ملت-دولت

يكي از نقصانهاي يكي گرفتن دو مفهوم جداگانه "ملت" با نوع خاصي از آن كه "ملت-دولت" ناميده مي شود، ناتواني اين نگرش و بروز آشفتگي در تبيين وضعيت "ملل تقسيم شده داراي دو دولت" است. طبق اين نگرش از آنجائيكه دو دولت كره وجود دارند، بنابراين دو ملت كره نيز موجودند، و يا هنگامي كه دو آلمان غربي و شرقي و دو ويتنام جنوبي و شمالي وجود داشت، دو ملت آلمان و دو ملت ويتنام نيز موجود بود. بر خلاف اين نگرش نادرست هم ملت آلمان و هم ملل كره و ويتنام فارغ از تعداد دولتهايشان، همواره يك ملت واحد بودند كه توسط مداخلات خارجي بين آلمان شرقي و غربي، كره جنوبي و شمالي و يا ويتنام شمالي و جنوبي تقسيم شده بودند (ويا شده اند).

از ديگر ناتوانيهاي اين نگرش، تبيين وضعيت "ملل تقسيم شده بدون دولت" است. بنا به اين نگرش تركان جمهوري آزربايجان يک ملتاند زيرا داراي دولت خويش اند ولي تركهاي آزربايجانی ايران كه در طول تاريخ موسس دهها امپراتوري، دولت و خانات مستقل بوده اند، و با جمعيتي پنج برابر جمعيت آزربايجان شمالي مستحق ملت ناميده شدن نيستند، زيرا در حال حاضر داراي دولتي ملي از آن خود نمي باشند. باز طبق اين نگرش نادرست، يهودان در آمريکا قوم اند و در اسرائيل ملت و يا آلمانهاي روسيه و روماني به آن سبب كه دولتي مستقل ندارند قوم آلماني اند. بر خلاف اين ديدگاه که مطابق اميال و اهداف ناسيوناليستي خود، موجوديت ملت را تنها با تشکيل دولت مي پذيرد و به رسميت مي شناسد، تركهاي آزربايجاني ملتي تقسيم شده اند كه در شمال داراي دولت ملي خود بوده و در ايران به شكل ملت بدون دولت تحت انقياد قوم و دولت فارس زندگي مي كنند، و يا آلمانيهاي روماني و روسيه بخشي از ملت آلمان هستند كه در كشورهاي مذكور به شكل اقليتي ملي ساكن اند.

ملت شدن امري خلق الساعه و کاري يک شبه نيست

همچنين ملت- دولت به معني تبديل قوم به ملت پس از تشكيل دولت و يا اينكه هر ملت حتما و لزوما داراي دولتي از آن خويش است و در غير اين صورت در فرم قوم مي باشد درست نيست. اين نگرش استاتيك ناشي از ناآگاهي از رابطه بين دو مقوله "ملت" و فرم خاصي از آن يعني "ملت-دولت"، روندهاي اساسي و مفاهيمي مدرن مانند "ملت شوندگي" و "ملت بدون دولت" است. بنا به اين تئوري فرمال، ملت شدن امري خلق الساعه است. به عنوان مثال اگر نيرويي خارجي در كوتاه مدت سيستم يك دولتي (يونيتار) در كشوري را به چند دولتي (فدرال) تبديل كند و يا به چند دولت تجزيه نمايد، يك شبه اقوام آن كشور تبديل به ملتها مي شوند. طبق اين نگرش ملل کروات، اسلووئن، بوشناك، اسلواک، چک ويا بنگلادشي تا پيش از فروپاشي يوگسلاوي و چكسلواكي و يا جداشدن از پاكستان وجود نداشته اند. حتي طبق اين نگرش مي بايست قبول كرد كه تركهاي آزربايجان پيش از فرار رضاخان از ايران قوم بوده اند، به سال ١٣٢٤ در زمان پيشه وري و با تاسيس دولت ملي آزربايجان تبديل به ملت شده اند و يك سال بعد پس از ساقط شدن دولتشان توسط ارتش پهلوي دوباره تبديل به قوم گرديده اند.

حال آنكه روند تشكل و تكامل ملتها اينچنين نبوده و مفاهيم قوميت، مليت و دولت وابسته به يكديگر نيستند. با تشكيل دولتهاي گوناگون در كشوري چند قومي (چه به شكل فدراتيو و چه با تجزيه كشور)، قوم ها دفعتا تبديل به ملت ها نميشوند. بلكه بر عكس، تاسيس دولتهاي فدرال و يا چند دولتي شدن يك كشور چندملتي پس از تجزيه آن، نتيجه محتوم و محصول كثيرالملگي است. و اين، عمدتا عاقبت محتوم كشورهايي است كه مديران نااهل آن علي رغم چند ملتي و كثيرالمله بودن كشورشان، بر ادامه سيستم يونيتار پاي ميفشارند. در اين موارد تشکيل دولت ملي، نقطه نهايي روند تکامل درازمدت ملتهاي بدون دولت و گذار سريع آنها به نوع و مرحله ديگري از ملت بودن يعني ملت-دولت بودن است و نه بوجود آورنده ملتها. تشکيل دولت از سوي ملتهاي بدون دولت، نشانگر و محصول بلوغ آن ملت است و نه موجد آن ملت.

طرق ايجاد ملت-دولت در كشورهاي كثيرالمله

تبديل يك كشور كثيرالمله به فرم ملت-دولت به لحاظ تئوريك از سه طريق زير ميسور است:

يك- بازسازي نظام آن كشور به شكل مجموعه اي فدرال و يا كنفدرال مركب از چندين واحد دولت-ملت با حقوق برابر. در اين سيستم تعداد واحدهاي دولت-ملت به تعداد ملل ساكن در آن است. اين طريق در بسياري از موارد راه حلي موقتي شمرده مي شود.

دو- تجزيه كشور به واحدهاي ملي و تشكيل دولت-ملتهاي مستقل هر كدام از اين واحدها. نمونه اين روند در سالهاي اخير در كشورهاي چكسلواكي و قسما در يوگسلاوي و شوروي سابق مشاهده شد. در اين طريق، تعداد كشورها و يا دولت-ملتهاي جديد به تعداد ملل ساكن در آن قبل از تجزيه است. اين طريق حل نهائي و بهينه بغرنج ايجاد دولت-ملت در كشوري كثيرالمله است.

سه- تبديل كشور به كشوري يك ملتي از طريق اجراي سياستهاي يكسان سازي ملي و امحاء ملل ساكن در آن كشور. هم موفقيت اين شق كه به معني نابودي ملل ساكن در يك كشور است و هم عدم موفقيت آن كه منجر به كشمكش ملي و جنگهاي داخلي خواهد شد فاجعه اي انساني و سياسي است. اين وضعيتي است كه از يك صد سال پيش در كشور كثيرالمله ايران حاكم است.

در شق سوم، تا زمان امحاء و نابودي كامل ملل غير حاكم، قوميت حاكم (قوم فارس در نمونه ايران) "ملت داراي دولت"، و ملل محكوم (ملل ترك، عرب، لر، كرد، بلوچ، تركمن، لار، گيلك، مازن، .... در نمونه ايران) "ملتهاي بدون دولت Stateless nation" شمرده مي شوند. در اينگونه كشورهاي چندملتي، نظام حاكم كه سر ستيز با واقعيات جهان خارج و تكثر و تنوع جوامع انساني دارد، به نيت ملت-دولت شدن، در صدد تشكل و آفرينش ملتي يکپارچه، با زبان واحد و تاريخ و فرهنگ يگانه بر مي آيد. اساس ايدئولوژي اينگونه نظامها كه بر نفي تكثر ملي مردمان يك كشور قرار دارد مصداق كامل نژادپرستي كلاسيك بوده و در عمل با ملقمه اي از سياستهاي توتاليتار-فاشيستي و استعماري به پيش رانده مي شود.

مولفه هاي خيالي در تشكل وهم "ملت ايران"

در نمونه ايران نيز كه در شق سوم مي گنجد، دولتين پهلوي-جمهوري اسلامي با الگوبرداري نادرست از ناسيوناليسم اروپايي قرون ١٨ و ١٩، براي خود گمانی از چيزی يکپارچه به نام "ملت ايران" با زبان يگانه، فرهنگ يگانه، هويت ملي يگانه، تاريخ يگانه و.... آفريده اند. اما از آنجائيكه همچو ملت و هويت و تاريخ و زباني در ايران موجود نيست، مجبور به ايجاد كردن اين وهم "ملت ايران" در قالب نژاد يگانه آريائي، تاريخ يگانه ايران زميني، هويت ملي يگانه ايراني و زبان ملي يگانه فارسي از طريق نابود ساختن ملل، هويتها و زبانهاي ملي واقعا موجود در ايران و جايگزيني آنها با هويت و زبان قوم فارس، جعل و بازنويسي تاريخ و..... شده اند. اين دو دولت در طول قرن بيستم، در زير نماي دولتـ ملت اما به واقع به اسم حاكميت قوم و قوميتگرايي فارس و به نام فرمانروايي خود با خشونت تمام دست ملل ديگر ساكن در ايران را از قدرت کوتاه کرده و آنها را سر جاي خود نشانده اند.

با آشكار شدن افلاس اين روش خشن و سياست رسمي دولت ايران، نخبگان قوميتگراي فارس معروف به سراسري در پوشش جمهوريخواه و ليبرال و .... ، به روشهاي نرمتر نويني اما به نيت دفاع از تحقق همان پروژه ضدانساني ايجاد يك دولت-ملت در ايران كثيرالمله از طريق ملتسازي-فارسسازي ملل ايران دست يازيده اند. اينان ادعا مي كنند ايران يك واحد ملت-دولت است كه بر اساس مولفه هاي تاریخی– اشتراکی استقلال، آزادی و عدالت اجتماعی در صد سال گذشته شكل گرفته است. اما اين تلاش نخبگان فارس نيز محكوم به افلاس است، نخست به آن سبب كه مولفه هائي كه اين نخبگان فارس آنرا مبناي هويت ملي و ملت- دولت "ملت ايران" فرض كرده اند، همه خيالي و غيرواقعي است. در ايران يك صد سال گذشته آنچه كه بويژه براي ملل غيرفارس هرگز وجود نداشته همان استقلال، آزادي و عدالت اجتماعي است. و دوم آنكه بين ادراك مفاهيم استقلال، آزادي و عدالت اجتماعي بين نخبگان و توده فارس و نخبگان و توده منسوب به ملل غيرفارس شكافي معظم وجود دارد.

مفهوم تازه "هويت ملي ايراني"

كاربرد نابجاي مفهوم "هويت ملي" در مورد ايران مشکل ديگري دارد و آن جايگزيني نادرست سه مفهوم موجود تاريخي، زبانشناسانه و مدرن "هويت ايراني" با مفهوم تازه و غيرموجود "هويت ملي ايراني" است. گرچه بي گفتگو در درازناي تاريخ و اكنون نيز مفهومي به اسم "ايراني" و "هويت ايراني" وجود داشته، اما اين هويت داراي مضمون ثابتي نبوده است. هويت ايراني بويژه در مقاطع گوناگون گذشته دور داراي يكي از بارهاي اسطوره اي-افسانوي، ديني-مذهبي و يا نژادي-تباري بوده و از قضا بيش از آنچه امروز ايران ناميده مي شود با افغانستان و آسياي ميانه پيوند داشته است. اكنون نيز در علم زبانشناسي "ايراني" به معني خانواده زبانهاي ايراني و در ادبيات سياسي مدرن "هويت ايراني"، به معناي تبعه و شهروندان ايران داراي مضموني شهروندي و تابعيتي است. به همه حال، بر خلاف آنچه قوميتگرايان فارس و دولت ايران ادعا مي كنند، نه هويت ايراني در تاريخ در يكي از مضامين اسطوره اي-افسانوي، ديني-مذهبي، نژادي-تباري و نه هويت ايراني در زبانشناسي مدرن به معني خانواده اي زباني و نه در ادبيات سياسي معاصر به معني هويتي شهروندي-تابعيتي، هرگز داراي بار و مضمون ملي نبوده است.

آنچه امروز قوميتگرايان فارس و دولت ايران بر "هويت ايراني" بار كرده اند، نه مفاهيم تاريخي واقعا موجود در گذشته، و يا معاني زبانشناسانه و مدرن شهروندي آن، بلكه مفهوم ساختگي و جديد "ملي" و در راستاي پروژه ملتسازي-فارسسازي است. مراد اين دسته از هويت ايراني، "هويت ملي ايراني" است. حال آنكه در ايران هرگز هيچ گروه ملي، ملت، اقليت ملي، زبان، مذهب، نژاد، دين، گرايش جنسي، ... و يا هيچ هويت ديگري بنام "ايراني" به جز به معني تابعيت و شهروندي وجود نداشته و ندارد. ايران در گذشته كشوري كثيرالقوم بوده و امروز كثيرالمله است و در ميان اين ملل نيز، ملت و يا زباني به اسم ايراني و در نتيجه هويتي ملي به اسم ايراني وجود خارجي ندارد. امروزه ايراني مانند فرانسوي و آلماني و ايتاليائي و اسپانيائي و غيره صرفا اسم تابعيت و وصف شهروندي است نه ملت و مليت. ايراني، صرف نظر از منشاء فرهنگي، زباني، ملي و نژادي، کسی است که شناسنامه و گذرنامه اين کشور را داراست. به عبارت ديگر، هويت ايراني در رابطه با داشتن تابعيت دولت ايران و به معني برخورداري از حقوق شهروندي و حمايتهاي قانوني اين دولت از اتباع خويش و نيز به جا آوردن تکاليف شهروندي تعريف ميشود، و نه به شكل "هويت ملي ايراني" و بر اساس عوامل ملي، زباني، فرهنگي، تاريخي و يا نژادي قومي خاص. همچنين از آنجائيكه "ايراني" نام ملت و يا قوم و نژاد و تبار و فرهنگ و زبان و يا نام هيچ هويت ملي مشخصي نيست، صحبت نمودن از ملت ايران، ادبيات ملت ايران، موسيقي ايراني، فرش ايراني، مينياتور ايراني، فرهنگ ايراني، عرفان ايراني، نقاشي ايراني، رقص ايراني، آشپزي ايراني، روح ايراني، فلسفه ايراني ... نيز به همان اندازه سخن راندن از "هويت ملي ايراني" بي پايه، نفي آشكار كثيرالملگي ايران، انكار نمودن وجود و هويت ملل ساكن در اين كشور و نتيجتا گفتماني نژادپرستانه و پان ايرانيستي است. در ايران، ملت، فرهنگ، زبان، موسيقي، فرش، رقص، آشپزي ... تركي،