ادبيات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


بو مجموعه‌يه ادبيات بؤلومونون آرتيرماسيندان، مقصديميز، قادينلاري توپلومون قيراغيندان، متنينه گتيرمكده، ادبياتين اؤنملي رولوندان فايدالانماقدير. بيز ادبيات واسيطه‌سيله، دائماً كيشي گؤزوندن باخيلان دونيايا يئنيدن و تزه يؤنلردن باخمالييق.. اؤز حيسلريميز، دويغولاريميز و دوشونجه‌لريميزله دونياني، هابئله اؤزوموز تانييب، كلمه‌لرله تمثيل ائتملييك.

بيزه وئريلن پاك، فداكار، اورك يانديران و... يا عفريته، شئيطان،آدام آلدادان و... صيفتلريندن بئزميشيك. آياقلار آلتيندا تاپدالانان سؤزلردن سوواي، باشقا كلمه‌لر تاپيب، يئني سؤزلر ياراتمالييق. جنّتي بيزيم آياقلاريميزين آلتينا قويانلار،‌‌‌‌ بارماقلاريميزي اوندا اكمك اوچون بير كيچيك باغچاني بئله بيزدن اسيرگه‌ديلر. آنجاق ايندي بيز بارماقلاريميزي آغ كاغاذلاردا اكيب، هايقيريريق دونيانين ياريسي گؤزدن آتيلماماليدير. بيز بونو راحات الده ائتمه‌ميشيك، و قدرين بيلملي‌ييك.

 

 

گونلوك دفتريم

 

آسيا نطقي
 

 


خاطيرلايان كيمي‌يم. منيم بير گونلوك دفتريم واردي. هر آخشام اؤز ـ اؤزومله تك باشيما قالديغيمدا، يازارديم ايچيمده قاينايان دويغولاريمي... يازارديم هر گؤردوگومو، هر دويدوغومو. اوخشارديم بعضاﱠ ده گونشين باتديغي او مؤحتشم منظره‌ني شعيرلرله... سونرا قويارديم دفتريمي بوكرك كومودومون ايچينه. ياتاغيما گيريب قارشيمداكي باغلي او كومودون ايچينده سس‌سيزجه گؤزله‌ين منه، باخاركن يوخلارديم.

او منيم ان ياخين، ان صميمي يولداشيمدي... مني گؤزلر، مني سطيرلرينده‌كي رنگلي حرفلرله ياشادار. سئوينركن او حرفلر سانكي نوتلاشير، ماهني سؤيله‌يير. اويناغا گليب، سئوينجيمي سرگيلر. غملي‌ايكن‌ ده گؤز ياشلاريمين داملالاريلا اينجي ـ اينجي، صبريمي سيمگه‌لردي...

بير گئجه دفتريمي آليب، يازديغيمدا، ويداع ائتديگيمي بيلمه‌ميشم... اونو كومودومون ايچينه هميشه قويدوغوم يئره بوراخديغيمدا، كومودومو باغلاييب، ياتديغيمدا، اونو بير داها گؤرنميه‌جگيمي بيلمه‌ميشديم.

ايللرين دوندردوغو او گونو خاطيرلاميرام بئله، بير قرنين روبعوندن چوخ گئچميش، يادا سالديغيمدا. اؤزومو او كومودون قارشيسيندا تاپديغيم زامان، ايتيرديگيم مني تاپيرام هيجاني، ووجودوما دولدو.

كيم بيلير سارالميش ياپراقلارين اوزرينده‌كي ياشدان اينجيلر بلكه هله‌ده ايسلاقدير. و باتماغا ساري اوز توتان سسلر بلكه هله‌ده سئوينجيمي پيچيلداشير.

كومودومون قاپيسيني آچديم... گؤز ياشلاري اوچموش، نفسي توكنميش، دفتريم ايتميش. گنجليگيم و من كيمي. كيم بيلير اونو بوراخديقدان سونرا هارالاردا مني آراييب، گؤزله‌ميشدير. بلكه‌ده رفلرين يادا اسكي قوتولارين هانسي‌سيندا مني گؤزلركن ساراليب، سولموشدور.

كومودومون قاپيسيني باغلاركن، عئيني اسكيدن اولدوغو كيمي ايچينده مني بوراخديم سانكي... بو غافيل من او اسكي مني اونوتدوغونا گؤره، داها اونودا بوراخا بيليرديم.

 

 

 

 

ناماز

 

 

 

 

 

يازار : زيبا منوچهري

 

 

 

قاش قاراليب. مچيدد‌ن اذان سسي قولاغا گلير، كوچه‌نين چيراقلاري بيردن يانيب، گئجه‌نين يئتيشمگيندن خبر وئرير. يداله‌خان دستاماز آلماغا حيطه دوشور، كوچه قاپي‌سينين يانينداكي چيراغين ايشيغي، ايللردي اونلارين حيطين گئجه‌لر سحره كيمي ايشيق ائدير، حيطين چيراغين، اوشاقلارين توپو ايللردي سينديريب. يداله‌خان اورادا چيراغين اولماسين داها لازيم بيلمير. ديلي آلتدا دوعا اوخويان حالدا حيطه دوشور، پاييز يئتيشركن حيطده‌كي آغاجلارين الوان يارپاقلاري هر يانا بير يوموشاق فرش دوشه‌ييب، چليك الينده آستاجا آياقلارين يارپاقلار اوسته قوياندا خيشيلتي سسي اونو خيال دونياسينا آپارير. سويون يايدا سرين اولماسي اوچون حيطه سو چكنده دئدي، آلچا آغاجي‌نين يانيندان چكين، بولاق سويو كيمي سرين اولسون. ايندي حووض يارپاقلا دولوب، يداله‌خان شيري آچاندا سويون سسيندن، گيليفين باغلانماسين بيليب، «محبوبون يادينا ساللام حيطه بير سوپورگه چكه، ائله بيل چوخداندي سوپورولمه‌ييب.» دئدي.

سونرا اؤز ـ اؤزونه دئدي: «گليب، چيخمادي. سؤزه باخمير، گئدنده تاپشيرديم گئجه اولماميش هاردا اولسان قاييت گل، گون باتاندا سن ‌ده گرك باتاسان؛ ائوينده  اولاسان! آرتيق يوبانسا نئيليم؟! كئچنلر كيمي ساواشيب، نئچه گون كوسوم». آزجا فيكيرلشندن سونرا، «يوخ دا بيزدن كئچيب، كوسمك جوانلار ايشيدي» سويون سسي دستاماز آلماغي يادينا سالير، ال اوزون يوواندا: «گزگن گزه بيلمز»، گزمه‌سه دؤزه بيلمز، ناهار چاغي تزه اوزانيب مورگوله‌ييردي گئيينكلي، ايچري گليب دئدي: «يداله‌خان قيزينان ائشيگه گئديريك منه گؤره سؤز ـ سوون ؟!»

محبوبون پئشه‌سي اولموشدو. يداله‌خان اوتراق اولالي، آرتيق گزيردي. قيزين هر نه‌سي ننه‌دي؛ محبوب ائوده اولماسايدي، يداله‌خان يادا دوشردي. اختر، دختر، هجرده باش وورماياندا گلين داليجا گليردي، خانيم مكه‌يه گئدن وار؛ بئشيك ـ بلگه چاغيريبلار.

يداله‌خان داها جانا گلميشدي، نه كوسمك، نه قاش ـ قاباق، نه دوداق ساللاماق، هئچ بيري كار كسميردي. يداله‌خان محبوبون سؤزون ائشيدركن اوزانديغي يئرده، يورقاني باشينا چكدي، ياني؛ گئتمه، آما بيرآزدان سونرا اياق سسين ائشيتدي آخسايا ـ آخسايا آياغا قالخدي اؤزون پنجره دالينا يئتير‌نه گؤردو محبوب آغ، نارين گوللو چاديرسيلا قاپيدان چيخدي.

يداله‌خان قولاغين دوموگونه وئريب، گونده‌كي كيمي ايكنديني، آخشاما يئتيردي .

يداله‌خان شيري باغلاييب باشينا، آياقلارينا مس چكيب، آستاجا دوعا اوخويوب، چليگي، آلچا آغاجي‌نين آلتيندان گؤتوروب يولا دوشدو.

اولمايا ايتيب، يوخ ايتمز، نييه ايتير، تك گئتمه‌ييب كي؛ گئدنده هجرين ماشيني‌نين سسي گلدي. هاوالار سويوقلاشيب، بوندان سونرا ايچريده دستاماز آلمالييام. سويوقدان سوموكلريم گيزيلده‌يير.

ائوه گئدنده پاييز گوللرينين قوخوسو هر ياني بوروموشدو، اونلارين قوخوسو يداله‌خانين رحمت‌ليك آتاسينين درين ـ دگرلي سؤزون يادينا سالدي: ايكي شئيي دونيادا خاطيره‌لري ديريتمكده گوجلو بيلميشم، بيريسي ايي ـ قوخودور، او بيريسي ماهني‌ايله، هاوالار.» بير ماشين سسي كوچه‌دن گلدي ماشين دئيه‌سن ساخلادي، گلديلر، ايندي تله‌سيك قول كيفيندن آچاري چيخاريب قاپي آچانا، هجر سيگنال وئريب، ماشين يولا دوشه‌جك؛ هر نه‌يي اونودماق ياخشيدير.

«محبوب گلدين، ياخشي يئديگين ـ گؤردوگون اؤزونونكو، سؤيله گؤرك نه واريدي؟»

آما قاپي آچيلمادي، باغلي قاپييا كيمسه كيليد سالمادي ـ يداله‌خان پيلله‌لردن اوسته چيخيب، قارانليق اوتاقدا سجاده‌سين گؤتوروب يئره آچيب، قيبله‌يه ساري دوردو.

قارانليقدا، خاليق ايله راحات‌راق دانيشماق اولار. اذان ـ ايقامه‌ني وئريب، بير يارالي سسيله دئدي: «الله‌اكبر، بسم‌الله‌الرحمن‌الرحيم» گليب چيخمادي، اولمويا ايته، جوانليقدا ييخيلماق پئشه‌سيدي، ننه‌م رحمت‌ليك ماهانا الينه وئرميشدي: «دولو، بسته بويدور؛ تئز نظر دگير، ييخيلير» گونده اوزرليك سالماق واريدي. سونرا دا كؤمورن، اوشاقلارين بيريسي قاپي دالينا آتاردي، گؤز پاتلايا. آما ايتمگي «سبحان ربي العظيم و بحمده، الله‌اكبر»

اگر ايلك دفعه ايتمگي اوروسيت (روسيه) موحاريبه‌سينده، اؤز گوناهي اولسايدي؛ كيمسه‌ ده بيلمه‌سه آللاهيم شاهيددير، او بيرلر منيم گوناهيمدي. تزه محبوب كئفسيزله‌ميشدي اوشاقلارا دئديم: «بالا اگر پاييزا ياخشيلاشسا ايمام رضانين زيارتينه گئده‌جگيك، ياخشيلاشماسا دا آپاريب، اونون مرقديندن شفاسين ايستيه‌جگم.»

دختر بيردن دئدي: «آتا جان دئ، خانيم‌جانلا خلوت ائله‌ييب، جوانليغي يادا سالماق ايستيريك.»

گولومسه‌نيب، دئديم: «سيز ائله  بيلين.»

هئيت‌ايله گئتمكده هر ايشي، خالاقيزيسي‌گيل گؤردولر. بيردن گؤردوم بير گون ناشتوولوقدا باش‌آچيق، باش آليب گئدير. داليجا قاچيب گتيرديم، آما ضريحدن آچاندان سونرا ائله توخداماميشدي، قاييداندا قاطاردا استغفرالله اؤزگه‌لر يانيندا ايسته‌ييردي بير يئرده ياتاق. اوتانديغيمدان باشيمي قووزايانميرديم، جانا دويان كيمي مراغادا قاطاردان دوشنده بيردن فيكيرلشديم، آزسا منده راحات اوللام. اؤزومده، آداملار آراسيندا گؤزدن ايتديم. محبوب مني آختاريب تاپمادي. من قاطارين او بيرسي تاييندان كئچديم، آما محبوبون سسين ائشيديرديم: «يداله‌خان، آغا، به هارداسان؟ من بوراني ...  تاني ...»

«سبحان‌الله والحمدالله و لا اله ‌الا اله، ‌الله ‌اكبر.»

محبوبون آياقلارين، يئكه آياق‌قابلاريله گؤردوم، داليجا زور ايله چكيليردي. تابسيز، جانسيز، يالقيز...  سسي قولاغيمدا جينگيلده‌دي: «آللاه مني اؤلدور، اونون باشيندان بير توك اسكيلمه‌سين!»

محبوب پيس ‌ده دگيلدي، مگر ايكي گون كئفسيزله‌مكله آدامي آتارلار؟ يداله‌خان فيكيرلشيردي‌ كي، بير قاطار توووايله آرالاريندان كئچدي، بير كيرپيك چالما دا، يداله‌خانين محبوب‌ايله كئچيرتديگي گونلر گؤزونون قاباغيندان كئچدي، قاطارين فيتي اونو آييتدي.

«الحمدالله ـ اشهد ان لااله الا الله»

قاطار كئچميشدي كي يداله‌خان سلاملارين وئردي، ايكي نامازين آراسيندا بير تسبيح‌ ده چئويردي. يداله‌خان ديلي آلتدا، «استغفرالله ربي و اتوب اليه» دئييب؛ آللاهدان باغيشلانماق ايسته‌دي. اورگي دؤزمه‌ييب بيرده پنجره‌دن حيطه باخدي. «گؤرن هانسي جهنمده قالدي، نامازي قورتاريم؛ گليب چيخاماسا بير ايش گؤر‌رم» حيرصيله دئدي.

نيت ائله‌ييب، باشلادي «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحيم»، خسته‌له‌نندن قويدوغو شئي‌لرين يئرين ايتيرير، بيشيرديگي خؤركلر ده قاباقكي داد ـ دوزدا دگيل، آللاه باغيشلا! بيرده اؤرتولو بازاردايدي، «قل‌هو الله احد» اتي ـ حاضيري خؤرگي ـ قيرميزي سله‌ده محبوبا وئريب، اللرين توولايا ـ توولايا بير راحاتليغا چيخان كيمي يولا دوشدوم. اللرين اوزونه ساري قوزاييب، آغلايان حالدا: «ربنا آتنا في‌الدنيا حسنه ... و قنا عذاب النار» گؤزلرينين ياشي اووجونا دامدي.

يايين اوزون گونلريدي كي اختر، اوغلو ايله برابر باش ووردولار.

ـ «آقا جان ـ به خانيم‌جان هاني، گؤرمورم؟!»

سؤزلرين قاباقدان حاضيرلايان كيمي: «بورالاردايدي.»

«قاپي آچيقيدي قوهوم ـ قونشويا گئتمگه» ايوب دئدي.

«اوغول هوشون آزيب؟ خانيم‌جان بيزلره چتين گلير، او قونشو ائوينه گئده؟!» اختر آرتيردي.

تلسيك تيلفونا ساري گئديب، بير ساعاتا هاميني ييغيب؛ محبوبو بازار ايچينده، حامام سكيسي‌نين قاباغيندا سله الينده، تاپيب گتيرديلر. محبوب يداله‌خاني گؤرجك گؤزلري دولوب: «ائوده‌سن؟ ـ دئديم به ايتيبسن» آغلاماق قويمادي سؤزون دالين گتيره.

سيف‌اله‌نين گؤزو دولوب، اؤزون سينديرماييب دئدي: «دونيانين ايشينه باخ، خانيم جان ايتيب، دئيير به هامي اوننان سونرا ايتيب.» يداله‌خان صلوات باغيشلاييب، ساغينا ـ سولونا پوفله‌ييب، آياغا قالخيب بيرده حيطه باخدي، ائله بيل بير ايش گؤرمه‌ليدي.

تيلفونا ساري گئديب، تلسيك نومره‌لري توتدو.

او تايدان: «بويرون.»

ـ «هجر! قيزيم سن‌سن؟»

ـ «يوخ آقاجان نيگارام. سالام، نئجه‌سيز؟ كاش سيزده شامي...»

ـ «نيگاريم! ماماني وئر دانيشسين.»

ـ «نيگران‌چيليق يوخدو كي؟»

ـ «تئز اول چاغير.» (آزجا سوكوتدان سونرا)

ـ «آقاجان سلام. گئجه‌نيز خئير اولسون، نيگران‌چيليق يوخدو كي؟»

ـ «هجر قيž