گونتاي
گنجالپ
" آنتی
آخوندوف" يازيسي
اوزرينه
تنقيدي باخيش*
آلما
قزئتي نين
کئچن ساييندا
"آنتی
آخوندوف" آدلي
بير يازي يايينلانميشدير.
آذربايجان
دوشونجه
حياتيندا بو
کيمي
باخيشلارين
اؤنه مي دولاييسييلا
و بعضي
آرخاداشلارين
ايستکلري
اوزرينه بو
مؤزويلا
ايلگيلي
دَیَرلنديرمه
مي
اوخوجولارين
حضزورلارينا
تقديم ائديرم.
***
آزربايجان
دوشونجه
حياتيندا غرب
مدنييتي ايله
ايلگيلي اوچ
آخيم مؤوجود
اولموشدور.
بيرينجي آخيم
غربين علمي،
فلسفي،
اينسان
حاقلاري
آنلاييشيني،
سئکولار و
دئموکراتيک
نايلييتلريني
بوتونو ايله
قبول ائتمه ني
قاچينيلماز،
ضروري حساب
ائديردي. غرب
مئتودولوگيياسي
اينساني، وارليغي،
سوسيال
عدالتي علمي
شکيلده
قاوراما
يولوندادير.
شرقه دوشن
اساس گؤرَو
غربي اؤيرنمک
و شرقي غربلشديرمکدن
عيبارتدير.
بوتونويله
غربچي آخيمين
دوشونجه سي
بوندان
عيبارت
اولموشدور. بو
آخيم بئله
حساب ائديردي
کي، شرقين
قارانليق
دونياسيني
آيدينلاداجاق
ايشيق غربده دير.
اينسانين
آزاد و ترققي
يولوندا
ياشاماسينا
خيدمت ائده جک
سيستئم
هارداديرسا
اونو قبول ائتمک
لازيمدير.
غربده بو
آزادليق
آنلاييشي يولوندا
بير چوخ دوشونجه
آدامي دين
مرکزلی محکمه
لر
طرفيندن محو
ائديلميشلر،
تامامييلا
شرقده
اولدوغو کيمي.
آنجاق غربده
سونوندا
بيليم،
فلسفه،
عدالت، اينسان
حاقلاري و
دئموکراسی
آنلاييشلاري
غاليب
گلميشدير.
شرقده ايسه
دين اورتا
چاغي بوتون
آمانسيزليغي
ايله داوام
ائتمکده دير.
غرب مدنييتي
آزاد ياشاماق
ايسته ين
اينسانلارين
اورتاق
نايلييتلريدير.
اونو صيرف غرب
مسئله سي
سايماق دوغرو دئييلدير.
بو آخيمين
باشيندا
بؤيوک
دوشونور م. ف.
آخوندوف دورماقدادير.
تورکييه ده
ايسه تورک
آيدينلاري غربلشمکله
آداملاشماق
تئرمينيني
ائش آنلامدا
کوللانيرديلار.
ازربايجاندا
ايکينجي
دوشونجه
آخيمي بئله حساب
ائديردي کي،
اؤز کؤکوموز
اوستونده
غربلشمه لي
یيک. اؤز
دَیَرلريميزين
بوتونويله
اورتادان
قالخماسيني
اؤنله ييب و
شرق-غرب
سينتئزي
اولاراق مدني
بير پروژه گليشديرمه
لي یيک. بو
آخيمين ان
باريز
نوماينده سي
ا. آغااوغلو
اولاراق
بيلينمکده
دير. آنجاق بو
آخيم اؤز
دَیَرلريميز
دئديکلرينده
نه يي ساخلاييب،
نه يي
بوراخماليييق
حاققیندا بيلگي
وئرميرديلر.
چونکو شرقين
اينسان حاقلاريني
رسمييته
تانيمايان
دَیَرلري
بوتون
توپلوملارين
دوشونجه و
اينانجلاريني
ساريب-سارميشدير.
بيرئي
حاقلاري هئچ
اولمامیشدیر.
تؤره لر،
اينانجلار
قورخونج
شکيلده
اينسان
حياتينا،
خوصوصن قادين
حياتينا
قييميشدير. بو
اوزدن ده
زامان آخيشي
ايچينده بو
آخيمين
مودئرن قيسمي
ايستر-ايسته
مز
آخوندوفچولوغا
و موحافيظه
اکار کسيمي
ايسه
دينچيلييه
سؤوق
ائديلميشلر.
اوچونجو
آخيم ايسه
بوتونويله
غرب
دَیَرلريني
اينکار
ائدير، غربي
ايمپئرياليست
و ايستيلاجي
اولاراق
گؤروردو.
ايمپئرياليست
غربه قارشي
ايسه يالنيز و
يالنيز بير
دوشونجه طرزيني
اؤنريرديلر:
ايسلام
دَیَرلري. بو آخيم
دين مرکزلي
دوشوندوکلري
اوچون غربين مثبت
دَیَرلريني
ده گؤره
بيلميرديلر.
چونکو
اورتادا
ايسلام- خريستيانليق
تضاددي
دورماقدا
ايدي. بو
شکيلده راديکال
داورانديقلاري
اوچون اولسا
گرک درين ديني
دَیَرلره
اساسلانيرديلار.
غرب مدنييتي
قارشيسيندا
ايسلام
مدنييتيني
قويور، ايسلام
بيرليگيندن
يانا ايديلر.
غربده کي تئکنولوژي
گليشمه لر
غربين
ايمپئرياليست
نيتلرينه
خيدمت
ائتديگي
اوچون اونو دا
اينکار
ائديرديلر.
آذربايجاندا
بو آخيمين
باشيندا ايسه
سئييد جمال
الدین اسدابادي
دوروردو.
سئيييد جمال
الدین بو
راديکال
گؤروشوندن
دولايي،
راديکال سياسي
داورانيشلاري
و تئررورو دا
اؤز مقصدينه
چاتماق اوچون
ايستيثنا
سايميردي. بو
اوزدن ده سئيييد
جمالددي نين
پلانلاماسي و
سيفاريشي
اوزرينه
غربه نيثبتن
ياخينلاشماق
ايسته ين ناصيرالدين
شاه قاجار
تئررور
ائديلدي.
بو اوچ
جريانين
اؤزلرينه
مخصوص
دليللري
اولموشدور.
لاکين
بونلارين
ايچينده م. ف.
آخوندوف بير
آيريجاليق
تشکيل ائدر.
چونکو
آخوندوف سادجه
آذربايجاندا
دئييل، بوتون
شرقده مودئرنلشمه
ني باشلادان
ايلک
موتفککيردير.
داها سونرا
گلنلر آز- چوخ
آخوندوفدان
ايستر موثبت،
ايستر منفي
آنلامدا
تاثيرلنميشلر.
مثلا ضيا
گؤيالپدان
توتموش
ايسماعيل بئگ
قاسپيراللييا
و قاجار
اؤلکه
سي نين
آيدينلارينا
قدر بؤيوک بير
جوغرافييادا
آخوندوف اؤز
تاثيريني
بوراخميشدير.
ايسماعيل
بئگ
قاسپيراللي
ن. نريمانووا
و نجف بي
وزيرووا
يازيردي کي،
سيز هئچ
بيرينيز آخوندوف
کيمي يازا
بيلمير،
آخوندوف کيمي میللتي
آيدينلادا
بيلميرسينيز.
مودئرن ايران
آيدينلاري
ايسه چوخ
گئنيش شکيلده
آخوندوفدان
ائتکيلنميشلر.
ايراندا
آخوندوفون
ياراديجيليغيني،
گؤروشلريني
تقدير و تنقيد
ائدن
اونلارجا
آراشديرمالار
آپاريلميش،
بو حاقدا بير
چوخ کيتابلار
يايينلانميشدير.
قاتي دينچي
کسيم ايسه اؤز
فاناتيک
گؤروشلريني
اساسلانديرماق
اوچون يئنه ده
آخوندوفلا
قارشي-
قارشييا گلميشلر.
چونکو ايلک
اؤنجه
آخوندوف
ايشيغيني بوغمادان،
اونو
سؤندورمه دن
ديني جهالته
يئر وئرمک
اولماياجاقدير.
بو اوزدن
بوتون شرقده دئمک
اولار کي،
آخوندوف هئچ
بير زامان
اسکيمه ين
ضيالي و يا
ايسلامچيلارين
باخيشي ايله
سؤيله سک غربه
حيسسن و فيکرن
ساتيلميش بير
شخصييت کيمي دايما
گوندمده
اولموشدور.
آخوندوف اؤيله
بير آيدينليق
زيروه سيدير
کي، دونيانين هر
طرفيندن
گؤرونمکده
دير. شرقين
دينچي و هئچ بير
دوشونجه و دين
پلوراليزمينه
حاق
تانيمايان قارانليق
کولتورونده
آخوندوف ايلک
دفعه
اولاراق
سئکولاريزم
سؤزونو
تلففوظ ائتميش،
دينين
سيياستدن
آيري اولماسي
ضرورتيني
ساوونموشدور.
داها سونرا
آخوندوفو
تنقيد
ائدنلرين چوخ
بسيط
منطيقلري
ايله راستلانيريق.
چونکو بو
تنقيدچيلر
شرق ديني
ادبيياتيندا
آخوندوفون
اوخودوقلاريني
اوخومادان
تنقيد مئتودو
گليشديرميشلر.
صفويلر دؤنيمينده
يازيلان ديني
کيتابلارين و
ديني تفسيرلرين
بير تکي بو
میللتي ابديا
قارانليقدا
ساخلاماق
اوچون کيفايت
ائدر. آخوندوفلا
عئيني عصرده
ايران
مکانيندا
بابيليک، بهايليک
بير تورلو
ديني رئفورم
اولاراق
اورتايا
چيخميشدي.
ديني
اينستيتوتلارين
فتواسي اوزرينه
هاميسي نين
کؤکونو، ريشه
سيني کسديلر. مينلرجه
اينساني قتل
ائتديلر.
عئيني زاماندا
سئکولاريميزي
هم ده ديني
پلوراليزم
شکلينده
آنلايان
آخوندوفون
نئجه بير
جسارت گؤسترديگيني
بلکه اينديکي
زاماندا چتين
آنلايا
بيلريک. البتته
کي،
آخوندوفون و
آخوندوفچولوغون
اوراتاي
چيخيشيندا
ايکي اساس
فاکتور
اولموشدور: 1.
تاريخي ايران
موحيطيندن
قوپوش. هر بير
قوپوش دايما
بير يئنيليک
گتيرر. مين
ايلليک
قارانليق
موحيطدن
قوپوش فرقلي
دوشونمگي
ساغلادي. بؤيوک
دوشونجه لر،
میللتلرين
حياتينداکي
اؤنملي
دَييشيکليکلر
هر زامان
تاريخي،
کولتورل
دَیَرلرين
اوچورولماسي
و يا
ترانسفورماسيونا
اوغراماسي
ايله اورتايا
چيخير. او
موحيطدن
قوپوش، او
موحيطين
تهلوکه
لريندن
قورتولوش
آخوندوفچولغو
دوغوردو.
آذربايجان
آيدينلاري
نين فرقلي
دوشونه بيلمه
لري اوچون
اویغون
ايجتيماعي موحيط
يارانميشدي. 2.
روسييا
تاثيري.
روسييانين 19-
جو عصر مدنييتي
ايستيلاسيندا
اولان
میللتلري ده تاثيرلنديريردي.
آيريجا،
روسييا
واسيطه سي
ايله غرب
مدنييتي ايله
تانيشليق بير
شانس ايدي. ان
اؤنمليسي ايسه
روس حقوق
سيستئمي نين
دين خاديملري
نين اؤلوم
فتواسي چيخارماسيني
انگلله مه سي،
ياشاماق و
دوشونمک اوچون
بير فورصت
ياراتدي. روس
حقوق
آنلاييشي اؤز تبعه
لري نين شريعت
ياسالاري
ايله
اؤلدورولمه
سيني اؤنله
ميشدي. يوخسا
عوثمانليدا و
قاجارييه ده
اولدوغو کيمي
آخوندوفو دا
محو ائدرديلر.
ايشين چوخ
ايلگينج ياني
بودور کي، بو
گون عرب
آيدينلاري
کئچميشده کي غرب
ايستيلاسيندا
ياشاديقلاري
دؤنه مي آلتون
چاغ آدلانديريرلار.
چونکو مثلن
مراکئش کيمي
فرانسا ايستيلاسيندا
اولموش
اؤلکه
لرده بو گون
دونيوي دؤولت
سيستئمي
حاکيمدير،
قادينلارين
دا سيياسته قاتيلما
حاقلاري وار.
آنجاق مثلن
عربيستاندا قادينين
آرابا سورمک
حاققی بئله،
يوخدور. ايشته
بو کيمي اؤرنکلردن
يولا چيخاراق
آخوندوف و
آخوندوفچولار
بئله حساب
ائديرديلر
کي، شرقين
اورتا چاغ
قارانليغيندان
قورتولوش
آچاري
اؤزونده
دئييل، غربده
دير.
آخوندوفچولوق
بيتمه ميش
آيدينلانما
پروژئسيدير.
چونکو
آيدينليق
يالنيز دينين
سياسي-
ايجتيماعي
مؤوضوع دئييل،
فردي مؤوضوع
اولدوغو
سئکولار
اورتامدا مومکوندور.
آخوندوفچولوق
اوزرينه داها
سونرا
دوشونجه
سرمايه سي
ياتيريلمادي
و يا چوخ ضعيف
شکيلده
ياتيريلدي.
داها سونراکي
دؤنمده کوممونيزم ده بير دين
کيمي قبول
ائديلديگي
اوچون هر تورلو
دوشونجه
پلوراليزمي
ياساقلاندي.
يئنه دينچيليگين
اينسانلارين
سوسيال و فردي
حياتينا
موداخيله سي
باش
قالديرديغي
اوچون آخوندوفا
احتيياج حيسس
ائديلمکده
دير. يعني
آخوندوفون
اورتايا
قويدوغو
پروژه ني
مودئرن دونيادا
نئجه داها دا
گليشديرمک
مومکوندور؟
آخوندوفون
قارشي
چيخديغي،
ييخماق و
اوچورماق
ايسته ديگي
ايرتيجاعي
حيات و
دوشونجه طرزي
هله ده داوام
ائدير. هله ده
اينسانلار
اؤز
عاغيللاريني،
ياراديجيليق،
کشف
ائديجيليک
ائنئرژيلريني
مزارا گؤمَرک
قورتاريجي
"مئهدي"
بکله مکده دیرلر!
هئيدر
جامالين
آخوندوفون
آنتی تئزي
اولدوغو سؤيله
نير. اؤنجه بو
تئز و آنتی
تئز
قاوراملاري اوزرينده
دوراليم.
هئگئلين
ديالئکتيکاسي
نين اللري
اوسته
دوردوغونو
ايدديعا ائدن
مارکس و
ائنگئلس اونو آياقلاري
اوستونه
گتيرديکلريني
سؤيلرلر. هئگئل
ده عاييله-
تئز، جمعييت-
آنتی تئز و
دؤولت-
سينتئزدير.
دؤولت، يعني
بوتون تضادلارين
و ائنئرژي نين
مرکزلشديگي
سياسي، ايقتيصادي،
مدني، حربي
قوروم. بو
اوزدن ده هر
بير فرد اؤز
عاييله سي نين
گوونليگي
سببي ايله دؤولتين
قورولماسينا
يارديمچي
اولماليدير.
چونکو دؤولت
سيستئمينده
منفي ائنئرژي
ده موثبت
ائنئرژييه،
ياراديجي قوووه
يه دؤنوشور.
مارکس و
ائنگئلس بونو
تاريخ و سوسيال
پلانا
داشييار و
تاريخده کي ایجتیماعی
قورولوشلارين
بير-بيري نين
آنتی تئزي
اولاراق
يوزوملارلار.
بو آرادا بونو
دا ايصرارلا
قئيد ائتمک
لازيمدير کي،
هم هئگئل، هم
ده مارکس
و
ائنگئلس
آوروپانين
آيدينلاماسيندا
تاثيرلي
اولان بؤيوک
شخصييتلردير.
دونيادا مارکسي
و ائنگئلسي ان
پيس آنلايان
بيريسي
وارسا، او دا
لئنين اولموشدور.
ايشته تئز و
آنتی تئز
قاوراملاري نين
سوسيال
قورولوش و
ایجتیماعی
حيات شرطلري،
ائوريم
(تکامول)له
ايلگيلي
اولدوغو
بلليدير.
چونوکو علمي
بيلگي نين هئچ
بير زامان
آنتی تئزي
اولماز. مثلن 2.2=4.
بونون آنتی تئزي
ندير؟ بونون
آنتی تئزي
جهالتدير.
چونکو
آلتئرناتيوسيز
علمي بيلگيدير.
اينسان
حياتيندا
مؤوجود اولان
و تجروبه دن
کئچميش بير
چوخ بيلگيلر
ده آنتی تئزسيزدير.
اينسان
بيلگيلري
عومومن 3
بؤلومدن
اولوشار: 1.
علمي بيلگيلر.
2. علمي
پروبلئملر. 3.
ميستيک
ايضاحلار.
ايشته آخوندوفون
دا ساووندوغو
مودئرنيزم
آنتی تئزسيز
بيلگيدير.
اونون بير
آنتی تئزي
وار: خورافاتا
اينام،
" مئهدي " نين
قورتاريجي
شکلينده گله
جگيني قبول
ائتمک! بو
آنتی تئز دئييلدير.
بو اينانجدير
و ائلمله ده
هئچ بير علاقه
سي يوخدور.
یعنی نه علمي
بيلگي ايله
علاقه سي وار،
نه ده علمي
پروبلئمله.
ميستيک و
ميفيک ايضاحلارين
نتيجه سيدير.
چونکو علمي باخيمدان
بير اينسان
غئیب اولوب
مين ايللر بويونجا
ياشاماسي
مومکون
دئييلدير. اينسانين
سئللوللاری،
ياراديليشي
بونا ايمکان
وئرمز. ايشته
مودئرنيته
نين نئجه اؤنملي
بير کونو
اولدوغو بو
اورتامدا
اورتايا
چيخار.
مودئرنيته
نين آنتی تئزي
يوخدور. چونکو
او دايمي
حرکتليليکدن
عيبارتدير.
مودئرنيته
یعنی
دورمادان
حرکت ائتمک.
حرکتين آنتی
تئزي ندير؟ دورغونلوق.
پلانئتلر،
حيات اؤز
حرکتليليگيندن
دورا بيلرمي؟
دورا بيلمز.
دئمک کي،
آخوندوفون
ساووندوغو
سئکولاريزم
حياتين و
وارليغين
روحونا اويغون
بير گؤروشدور.
دينچيليک
ايسه دورغونلوقدان
يانادير.
چونکو
دينچيليک
بوتون حقیقتلرين
بير مرکزده
بيريکديگيني
و اينسان
ذهني
نين يالنيز و
يالنيز اونون
اوزرينده
چاليشما
ياپماسيني
ايستر. مين
ايلدن
آرتيقدير کي،
ايسلام
شرقينده
ترققي يوخدور.
م. ع. صابیر دئميشکن: " اووَل
نه ايديکسه،
يئنه بيز
شيمدي همانيز."
شرق
دورموشدور.
شرقده حرکت
ديناميک دئييلدير،
مئخانيکدير.
هئچ بير
دوشونجه
و
تئکنولوژي
ايستحصال
ائده بيلمير.
غربين ايستحصالاتيني
ماددي- معنوي
نه وارسا
ايستئهلاک
ائدير. بونو
م.ع. صابیر و
ديگرلري ريشخندله
و بعضن ده
شرقين
دَیَرلريني،
حتّی آشاغيلاياراق
يازميشلار.
شرقده کي
چاليشمالار
علمي چاليشما
دئييل، اينانج
و عيبادت
چاليشماسيدير.
بو اوزدن
ده شرقده هئچ
بير ترققي و
گليشمه
مؤوجود
دئييلدير. چونکو
شرقين
کولتورو اؤز
اينسانلاري
نين ذهنيني
اينانج ساهه
سينه
قاپاييب،
اورادا حبس
ائتميشدير. آنجاق،
حتّی ايسلام
اؤزو ده
اعتيراضلا
باشلاييب
اعتيرافا
گلمگي اؤن
گؤرمکده دير.
ايسلام
" لا- يوخ " لا
باشلار. آللاه
ياراتديقلاري
ايله باغلي
مسئولييت
داشييير، آللاهي
دا
سورقولاماق،
سورقو- سوالا
چکمک مومکوندور.
بو، آللاها
هئچ بير ضرر
وئرمز. ذاتن
آللاه اؤزو ده
"هؤججتيميز
تامام اولسون
دئيه پئيقمبرلري
گؤندرديک." -
دئيير. یعنی
آللاهين
اينسانا
وئرديگي
عاغيل آللاهي
دا سورغو-
سوالا چکه
بيلر و آللاه
بونون
فرقينده دير.
چونکو اينسان
بئينيني
کايناتا و
علمه آچان
فلسفي شوبهه
دير. بونو ح.
جاويد گؤزل
آنلادير:
" شوبهه
آرتارسا هم
يقين آرتار
معريفت
نورو شوبهه دن
پارلار. "
بعضی
باتي بيليم
آداملاري نين
آوتوريتئتلرينه
سيغيناراق و
يا اونلاري
يانليش
آنلاياراق خطالي
گؤروشلري
ساوونماق
خئيير وئرمز. شپئنقلئرين
"مدنييتلرين
دوغوشو،
یوکسليشي و
چؤکوشو "
فورمولو،
اوزرينده
دارتيشيلاجاق
بير
مؤوضوعدور. او
زامان، اؤنجه
بو سوالي
سوراليم؟
مدنييت ندير؟
روما بير
مدنييت
سيستئمي ايدي،
يوخسا بير
سياسي
قورولوش ايدي.
چؤکن اونون
مدنييتي
ايدي، يوخسا
اونون دونيا
گؤروشو و
سياسي سيستئمي؟
ندن او زامان
بو گون ده
سئنئکانين
اثرلري
اوخونور؟ ندن
چؤکدويو
سانيلان
يونان مدنييتي
يئنيدن
يوکسلدي؟ ندن
رئنئساس اؤز
قايناغيني و
داياناغيني
اسکي يونان
مدنييتي اولاراق
دويوردو؟
دئمک کي،
مدنييتلر
اؤلمور. اؤلن
باشقا
شئيلردير.
چؤکن
مدنييتين
مادده سيدير، اونون
معنويياتي و
روحو
اؤلمزدير.
گونوموزده ده
سومئرلرين
ذهني
نايلييتلري
حياتيميزي ائتکيله
مکده دير،
بلکه بيز
اونون
فرقينده دئييليک.
مدنييت
قاورامي
تعريف
ائديلمه ليدير.
بيلينجلي بير
یوکسليشين و
اينسان ذهني
نين گئنيشله
مه سيني
ساغلايان،
اونو دورغونلوقدان
چيخاريب
دئوينگنلييه
(حرکتليلييه)
سؤوق ائدن و
راحات حيات،
اؤزگورلوک
يارادان
ائنئرژي نين
آدي
مدنييتدير.
مدنييت حرکتين
نتيجه سدير.
حرکتين اؤز
فرقينه،
شعورونا وارماسيدير.
رياضي قانونلار
قدر اينسان
حياتيني و
طبيعتي ائتکيله
ين هئچ بير
شئي يوخدور.
گؤيلري ده
رياضي
قانونلارلا
کشف ائدَرلر.
بو قانونيليگين
چؤکمه سي
موکونمو؟
کيمسه
دویموشمو کي،
مثلا
پيفاقورون
ديک اوچبوجاق
قانونو کئچرسيز
اولسون؟ تام
ترسينه،
گؤيلره
يوکسلمک اوچون
ده بو گون او ياسالاردان
فايدالانيرلار.
دئمک کي، بير
ايمپئراتورلوغون
چؤکوشو بير
مدنييتين
چؤکوشو
آنلاميندا
دئييلدير.
عوثمانلي نين
چؤکوشو ايله
مدني چؤکوشون
نه علاقه سي
وار؟ ذاتن عوثمانليدا
مدنييت يوخ
ايدي، اينانج
وار ايدي. اهاليسي
نين تام
اکثرييتي نين
يازيب-اوخوماسي
اولمايان بير
ايمپئراتورلوق
نئجه مدني
اولا بيلردي؟
مدنييتلر
کيتابلارلا،
ذهنين
ايمکانلاري
نين گئنيشله
مه سي ايله
اينشا
ائديلميشدير.
بو نؤوع اينشا
ائديلن ايسه
تاريخده
قالميشدير،
اينسانلارين
حياتينا،
داورانيشلارينا
يانسيميشدير.
بورادا
ائوريم سورجي ايچريسينده
بعضي سوسيال
دَیَرلرين
اؤزونه مخصوص
دَييشيم سورجينه
تانيق
اولماقداييق. دَیَرلرين
اوچ نؤو
ائوريمله
قارشي-قارشييا
اولدوغو
مومکوندور: 1.
اؤلن دَیَرلر.
2. دييشن
دَیَرلر. 3.
ياشايان ديه
لر. اؤلن
دَیَرلري و
گلنکلري مدني
چؤکوش کيمي
گؤرمک دوغرو
اولماز.
مدنييت اؤلمه
ين دَیَرلردير.
يا دا زامان
آخيشي
ايچريسينده
اؤزونو
اوناراراق
دييشديريب و
ياشاماسيني
ساغلايان ديه
لردير.
اؤرنگين
آلمان
فيلوسوف ياسپئر "
تاريخين
باشلانقيجي و
سونو "
کيتابيندا
هينديستان،
چين و يونانيستان
اولاراق
اينسانليق
مدنييتي نين
اوچ محوريني
قبول ائتمکده
دير. دونيادا
داها سونراکي
دوشونجه
حياتي نين بو
اوچ محور
اوزرينده
گليشديگيني
ساوونار. گؤروندويو
کيمي
ميلاددان 8
اسر اؤنجه اوچ
فرقلي مکاندا
گليشن ذهني
چاليشمالار
بو گونکو علمي
حياتيميزي دا
ائتکيلر.
آنجاق بو 2900 ايل
ايچينده نه
قدر
ايمپئراتورلوقلار
دوغدو، بؤيودو
و چؤکدو. دئمک
کي،
شپئنقلئرين گؤروشو
حاققیندا
دوشوندويوموز
زامان اؤنجه "
مدنييت ندير؟
"
سوروسونا
جاواب وئرمک
گرکه جکدير.
" آوروپا
مدنيتي نين
اؤلومه محکوم
اولدوغو
قناعتينه باش
اَييب
پئسسيميزمه
يووارلاندي.
" باخ
بو جومله ني
ده عئيني
منطيقله
تهليل ائتمک و
يالانلاماق
موکوندور.
آوروپا
مدنييتي ندن
چؤکسون کي؟
آوروپا
مدنييتي علمي
مدنييتدير.
بونون
ايچينده
اولان
سئويمسيزليکلري
بو مدنييتين
چؤکوشو اوچون
سبب اولاراق
گؤسترمک
دينچي،
دورغون
ذهنييتلره
خاصدير.
آوروپا مدنييتي
ديني و
اينانجي
اينسانين
سوسيال
حياتيندان ديشلاييب
اؤزل حياتا
يئرلشديرديگي
اوچون ان
بؤيوک
باشاريني
ساغلاميشدير.
مودئرن مدنييتين
ان بؤيوک کشفي
ده بوندان
عيبارتدير.
آوروپا
مدنييتي نين
چؤکمه سيني
آرزو ائده رک " فلسفه
"
اولوشدورماق
باشقا شئيدير.
ايشته بو ذهنييت
غربين بئيين
ژيمناستيگي
نين نتيجه سي
اولان بير چوخ
دَیَرلري
بوش-بوغازليق
آدلانديرير. "
پوستمودئرنيزم
بوشبوغازليغي
"
سؤيله مک
ايلک اؤنجه
مودئرن مدنييته
قارشي ساواش آچماقدير.
چونکو
پوستمودئرنيزم
هر شئيدن اؤنجه
مودئرن
اولماغا
ايصرار ائدر.
هابئرماسين
دا سؤيله ديگي
کيمي هله
ياريمچيق بير
پروژئ اولان پوستمودئرنيزم
ان چوخ ديل و
ديلچيليک
علمي ساهه
سينده
يئنيليکلره
يول آچميشدير.
بونو
مودئرنيته
نين آنتی تئزي
اولاراق
گؤرمک، بؤيله
بسيط ياناشما
ايله
يوزوملاماق
دوغرو
دئييلدير.
يئنه
ده دؤنه ليم
آخوندوف
مسئله سينه. "
بوينوموزا
آلاق، اگر آخوندوفون
آنتی تئزي
بيزلرده
يوخدورسا، کول
باشيميزا. " آخوندوفون
آنتی تئزي
(اگر بو
قاوراملارلا
اولايي تحليل
ائتسک)
نييه
يوخدور، وار. آخوندوفون
آنتی تئزي بو
گونکو
عربيستاندير،
ايراندير،
افقانيستاندير
و ايسلام حاققیني
اينسان حاققی نين
يئرينه قويان
ايسلام
دونياسي و
ايسلام
" آيدين "
لاريدير.
آخوندوفون
آنتی تئزي
بوتون شرق
تاريخي،
ایجتیماعی
داورانيشلاري
و فاناتيکليگيدير.
اينسان
حاققیني
آنلاماق
ايستمه
ديکلري اوچون
ايسلامي دا
سيياسته، سرمه
يهيه آلت ائدن
ايسلام اؤلکه
لري نين اکثرييتيدير.
آخوندوفون
آنتی تئزي
بوتون شرقين
قارانليق تاريخيدير.
چونکو
آخوندوفون
دوشونجه سي
شرقين
قارانليق
دونياسيني
تنقيد ائده رک
شکيللنميشدير.
آخوندوفچولوغون
تمل ايستگي
تاريخي، ميف و
اينانج
ياتاغيندان چيخاريب
بيليم ساهه
سينه ده سؤوق
ائتمکدن عيبارتدير.
شرقده شيددت
ائنئرژيسي
هله ده
بيليمسل
پلانا
داشينمامايشدير.
چونکو شرق
کولتورو
اينسانين
طبيعتينده مؤوجود
اولان
ائنئرژيني
علمي پلانا
يؤنلنديرمکده
ايستکلي
دئييلدير،
شيددت
پلانينا ايستيقامتلنديرمکده
ايستکليدير.
ندن؟ چونکو هئچ
بير راسيونال
و
اينتئللئکتوال
دئوريمي شرق
اؤز دوشونجه
حياتيندا
آرديجيلليغي
ايله
گئرچکلشديرمه
دي.
“" معاريفچيليک
" دؤورونو
اصلینده قيسا
بير زاماندا
کئچيريب،
مثلچون،
بالتيکياني
اؤلکه لر بو
ايشه 30-40 ايل
واخت
آييريبلار. " بئله
آنلاشيلير
کي، بو
سطيرلرين يازاري
بالتيکياني
اؤلکه لرله
موسلمان
اؤلکه لري نين
سوسيال و تاريخي
ستاتوسلاري
حاققیندا
گرکن بيلگييه صاحيب
دئييلدير.
ندن؟ چونکو
شرق اؤلکه
لرينده چوخ
گوجلو تاريخي
دئتئرمينيست
باسقي و
دئتئرمينيست
پسيخولوگييا
مؤوجوددور. بو
دئتئرمينيزم
دونه ني بو
گونه داشيماق
ايستر. بو
اوزدن ده بو
گونو آنلاماق
ايسته مز،
کئچميشه
قاپانيب
قالار. ايسلام
شرقي نين
کولتورونده
اؤندن ايره
ليگه دوغرو
سؤوق ائده جک
فيناليست
پسيخولوگييا،
حدف و ائنئرژي
مؤوجود دئييلدير.
اويسا
بالتيکياني اؤلکه
لرين
فيناليست
کيمليکلري و
کولتورلري
وار. یعنی
اسکي
دَیَرلرين
گونوموزه
موداخيله سي
بالتيکياني
اؤلکه لرين
دونيايا
باخيش
طرزينده،
اينانجلاريندا
داها زيفدير. اويسا
شرق دوننيندن
آيريلماق
ايستمه ميشدير.
تکامول ايسه
بو آيريليشين
نتيجه سيدير.
معاريفچيليک
دئييلن
آنلاييشين دا
گئرچک فلسفه سي
دونه ني و
اونون
گوندميني
تاريخه
بوراخيب،
حيات
دويغولاري
ايله دوپ-دولو
مودئرن گوندم
اولوشدورماقدان
عيبارتدير.
غرب اينساني
گله جکده نه
اولاجاغي نين
هيجانيني ياشارکن،
شرق اينساني
اسکيميش،
قوخوموش،
دورغون
کئچميشين
نوستالگيياسي
ايچينده
دويغولانيب
دورار. ذاتن " آنتی
آخوندوف " مقاله
سي نين ده
مؤليفي بلکه
ده اؤزل
حياتينداکي
سيخينتيلار دولاييسييلا
اينديکي
زاماندان
بوتونو ايله
قوپوب تاريخه
فرار ائدير و
هارادا
آيدينليق و
دوشونجه
ايشيغي
گؤرموشسه
درهال
سؤندورن شاه ایسماعیللاردان
و اونلارين
قارانليق
دونيالاريندان
قورتولوش
بکله مکده
دير. تاريخين
باسقيسيندان
آيريلا بيلمه
يهن
توپلوملارين
معاريفلنمه
سي چتين، چوخ
چتين مسئله
دير. تاريخي
بيلگي ساهه سي
اولماقدان
چيخاريب،
اونو اينانج و
شعور ياتاغي
اولاراق گؤرن
فاناتيک
دينچيلر و
موحافيظ اکار
مورتجئ
ميللييتچيلرين
اينديکي زاماني
آنلامالاري
مومکون
دئييلدير.
بيزيم تاريخيميزده
سرمايه
بيريکيمي
مؤوجود
اولماميشدير.
ياخشي
ياشاماق و
يئنيليکلر
ايسه بيريکميش
سرمايه نين
نتيجسدير.
اؤرنگين " آنتی
آخوندوف " يازاري
نين غورور
دويدوغو صفويلر
زامانيندا
اوغول آتانين
يئرينه کئچديگينده
داها اسکي
ایجتیماعی
سرمايه و ایجتیماعی
شبکه نه وارسا
هاميسيني محو
ائديب يئنيدن
اؤز ذؤوقونه
گؤره
قوراشديريردي.
بو اوزدن ده
بو گون مثلن
صفويلردن
قالما
هئچ بير
سرمايه يه،
حتّی
ايسفاهان
ديشيندا هئچ
بير
دوغرو-دوروست
معمارييه
راستلانميريق.
ايسفاهانين
ائرمنيلر،
گورجولر
طرفيندن
ياپيلانماسي
باشقا بير
کونودور و بو
حاقدا ناسير
پورپيرارين
آراشديرمالاريني
اوخوماقدا
فايدا وار.
شرقده فلسفه اولماميشدير. شرقده بؤيوک شرحچيلر، تفسيرچيلر اولموشدور. دانته نين و بئرتراند راسسئلين ده بللي ائتديکلري اوزره ان بؤيوک شرحچي ايسه ايبني-روشد اولمو